TRABİS Döneminde Tanım Ve Kavramlar

TRABİS Döneminde Tanım Ve Kavramlar

TR uzantılı alan adlarına ilişkin düzenlemeleri ve “belgesiz com.tr” gibi kolaylıkları beraberinde getirmesi beklenen TRABİS (.tr Ağ Bilgi Sistemi); 2022’den itibaren Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) bünyesinde faaliyete geçiyor. Bu nedenle bugün TRABİS döneminde tanım ve kavramlar başlığı altında önemli detayları paylaşıyoruz.

Önceden Nic.TR’de bulunan .tr uzantılı alan adlarının kayıt otoritesi yetkisi, geçtiğimiz yıllarda imzalanan bir protokolle BTK’ye devredilmişti. BTK tarafından altyapı hazırlıkları yapılan TRABİS, .tr uzantılı alan adlarına dair yenileme, duraklatılma, feragat gibi konularda yeni düzenlemeler içeriyor.

TRABİS alan adı sahiplerinin mevcut kayıt kuruluşlarını değiştirmelerini gerektirmiyor. Alan adlarına dair ödeme ve yenileme gibi işlemler TRABİS öncesindeki süreçte olduğu gibi alan adı kayıt kuruluşunuz üzerinden yapılmaya devam edecek.

TRABİS döneminde değişmesi beklenen kural ve uygulamalar dışında, bazı adlandırmalar, kısaltmalar ve terimler de yenileniyor. Bugün, sistemi anlayabilmek için yeni süreçte kullanılacak olan söz konusu kavram ve kısaltmaları açıklıyoruz.

TRABİS’le İlgili Tanımlar ve Kısaltmalar

TRABİS’le ilgili adlandırmalar ve kısaltmalara hakim olmak isteyenlerin İnternet Alan Adları Yönetmeliği ve İnternet Alan Adları Tebliği’ni baz alarak hazırladığımız aşağıdaki tanımlardan yararlanması dileklerimizle…

BTK

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu; Türkiye’de bilgi teknolojileri alanındaki hukuki mevzuatları düzenleyen, yürüten ve telekomünikasyon hizmetlerini denetleyen kurumdur. 

TRABİS

TR uzantılı internet alan adı sisteminin ve buna ait merkezi veritabanının işletilmesine, rehberin oluşturulmasına, güncellenmesine ve rehberlik hizmetinin sunulmasına ve alan adı başvuru işlemlerinin gerçek zamanlı olarak yapılmasına imkân veren, tüm bu faaliyetlerin güvenli ve iş sürekliliğini sağlayacak şekilde gerçekleştirildiği sistemin adıdır.

Rehber

Tahsisli alan adlarına ilişkin alan adı sahibinin iletişim bilgileri ile alan adının tahsis süresinin başladığı ve bittiği tarihler gibi bilgileri içeren veritabanıdır.

Rehberlik Hizmeti

Rehberde bulunan verilerin kamuoyunun erişimine açık tutulması hizmetidir.

KK

Kayıt kuruluşunun kısaltması olan KK; başvuru, yenileme, iptal gibi alan adları ile ilgili işlemlerin yapılmasına aracılık eden taraf anlamına gelir.

TRABİS-KK

İnternet Alan Adları Yönetmeliği veya BTK tarafından belirlenen hallerle sınırlı olmak kaydıyla, BTK tarafından belirlenen şartlarda, TRABİS bünyesinde faaliyet yürüten kayıt kuruluşudur.

İAA

İnternet üzerinde bulunan bilgisayar veya İnternet sitelerinin adresini belirlemek için kullanılan, İnternet protokol adresini tanımlayan adlardır.

İAAS

Alan adı sahibini ifade eden kısaltmadır. Açılımı internet alan adı sahibidir.

İnternet Alan Adı Sistemi

Okunması ve akılda tutulması kolay olan ve genelde aranan adres sahipleri ile ilişkilendirilebilen simgesel isimlerle yapılan adreslemede,  karşılığı olan İnternet protokol adresini bulan ve kullanıcıya veren sisteme denir.

İnternet Protokol Adresi

Belirli bir ağa bağlı cihazların birbirini tanımak, birbirleriyle iletişim kurmak ve veri alışverişinde bulunmak için kullandıkları İnternet Protokolü standartlarına göre verilen adrestir.

Yenileme

Alan adlarının kullanım hakkının devamı için belirli aralıklarla ödeme yapılarak kaydın yenilenmesi anlamına gelir. KK, alan adının tahsis süresinin bitmesine asgari üç ay kala alan adı sahibini elektronik posta yoluyla bilgilendirir ve alan adı sahibinden yenileme işlemini gerçekleştirmesini talep eder. 

ALAN ADI YAŞAM DÖNGÜSÜ, TRABİS, BELGESİZ COM.TR
TRABİS DÖNEMİNDE ALAN ADI YAŞAM DÖNGÜSÜ

Tahsis süresinin sonuna kadar yenileme işlemi tamamlanmayan alan adının kullanımı iki ay süre ile durdurulur. Bu süre içinde alan adı sahibinin başvurusu üzerine alan adı tahsis işlemi yenilenir. Aksi halde alan adı yeniden tahsise açılır.

Bu konu hakkında detaylar için domain yenilemeyi unutan ünlü markalardan bahseden Domain Yenileme Nedir? ve domain durum kodlarını içeren Alan Adlarının (Domain) Süresi Dolduktan Sonra Ne Olur? adlı yazılarımızı okuyabilirsiniz.

Kayıt Kuruluşları Arası Transfer

Bir alan adını mevcut domain sağlayıcısından diğerine taşımak olarak tanımlanan transfer işlemi hakkında İnternet Alan Adları Yönetmeliği’ne göre aşağıdaki maddeler esas alınmalıdır:

(1) Alan adı sahipleri, talep etmeleri halinde, hizmet aldıkları KK’yı değiştirebilirler.

(2) Bir KK’nın faaliyetlerine son vermesi veya son verilmesi durumunda faaliyet gösteren diğer bir KK’ya zorunlu transfer gerçekleştirilir.

(3)  KK’lar arası transfer işlemlerine ilişkin hususlar BTK tarafından düzenlenir.

(4) KK’lar arası transfer işlemleri ile ilgili uyuşmazlıklar BTK tarafından değerlendirilir.

Dilerseniz alan adı transferine dair uyarılarımızın yer aldığı Domain Transferi Nedir? adlı yazımızı okuyabilirsiniz.

Feragat

Domain sahibinin, süresi dolmadan alan adının kullanımına devam etmeyeceği anlamına gelir. İAAS, İAA’dan feragat etme hakkına sahiptir. Feragat edilen günden itibaren İAA’nın kullanımı iki ay süreyle durdurulur ve süre bitiminde İAA yeniden tahsise açılır.

İki aydan kısa süre için durdurulma talebi olması halinde talep uygun bulunursa iki aydan daha kısa sürede İAA yeniden tahsise açılır. İAAS’nin feragatten vazgeçerek başvuru yapması halinde İAA durdurma işlemi geri alınır. 

Dondurma

İnternet alan adı dondurma; internet alan adı kaydında yer alan bilgilerin değiştirilmesine, internet alan adının satışına, devrine, feragatine ve kayıt kuruluşuna transferine izin verilmeyip yenilenmesine izin verilmesidir.

İptal

İnternet Alan Adları Yönetmeliği’ne göre alan adı tahsisi aşağıda belirtilen durumlarda alan adı sahibi ve ilgili KK bilgilendirilerek TRABİS vasıtasıyla iptal edilir:

a) Alan adı sahibinin verdiği bilgilerin tam ve/veya doğru olmadığının tespit edilmesi,

b) Alan adının tahsise kapalı adlar listesine alınması,

c) Alan adı tahsisinin iptali ile ilgili UÇHS tarafından BTK’ya iletilen hakem ya da hakem heyeti kararının bulunması ve kararın uygulanması için BTK tarafından belirlenen gerekli şartların mevcut olması,

ç) Alan adı tahsisinin iptaline yönelik bir mahkeme kararının bulunması.

Ayrıca belgeli tahsis edilen alt alan adları için başvuru esnasında sunulan bilgi ve/veya belgelerin geçerliliğini yitirdiğinin tespit edilmesi durumunda BTK ilgili alan adı tahsisini iptal edebilir.

Satış

İnternet Alan Adları Yönetmeliği’ne göre alan adları satılabilir. Satış işleminin gerçekleşmesi için hizmet alınan KK’nın İnternet sitesinde yer alan ilgili formun tam ve doğru olarak doldurulması gerekir.

KK’nın, TRABİS üzerinden gerekli işlemleri tamamlaması halinde alan adının satışı veya devir işlemi doğrultusunda ilgili alan adı sahibi değişikliği gerçekleştirilir. İAA satış işlemleri TRABİS’in faaliyete geçmesinden üç yıl sonra gerçekleştirilebilir.

Belgesiz Alan Adı Tahsisi

TRABİS’in faaliyete geçmesiyle uygulanmaya başlanacak en önemli değişikliklerden biri; com.tr, net.tr ve org.tr gibi uzantılar ile biten alan adlarının belgesiz alınabilecek olmasıdır. Söz konusu alan adı uzantıları yeni süreçte; herhangi bir belge istenmeden ilk gelen alır kuralına göre tahsis edilecek.

Belgeli Alan Adı Tahsisi

TRABİS devreye girdiğinde belge ile tahsis edilmeye devam edecek olan alan adları; gov.tr, edu.tr, bel.tr, k12.tr, av.tr, dr.tr, pol.tr, tsk.tr ve kep.tr’dir.

Belge gerektiren alan adları için talep edilen resmi belgeler konusunda da bazı değişiklikler TRABİS dönemi için söz konusudur. Örneğin edu.tr için Nic.tr döneminde tahsis formu istenmekteyken TRABİS; talep formu ve yetki belgesinin ibrazını gerektirmektedir.

Devir

İnternet Alan Adları Yönetmeliği’ne göre alan adları devredilebilir. Devir işlemleri TRABİS’in faaliyete geçmesi ile birlikte gerçekleştirilebilir. Bu durumda KK, İnternet Alan Adları Tebliği’nde belirtilen belgeleri başvuru sahibinden talep eder. Gerçek kişilerin ölüm, gaiplik, gaiplik karinesi gibi durumlarında alan adı yasal mirasçılara devredilebilir. Satılan veya devredilen alan adının kullanım süresi değişmez.

Tahsisi Kısıtlı Adlar

Tarihi ve kültürel değerler bakımından halka mal olmuş alan adları anlamına gelir.

TAKIL

Tarihi ve kültürel değerler bakımından halka mal olmuş alan adları gibi adlardan oluşan listeyi ifade eder.

Tahsise Kapalı Adlar

Mevzuata, kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı olma gibi sebeplerle tahsisine izin verilmeyen alan adlarıdır.

TAKAL

Mevzuata, kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı olma gibi sebeplerle tahsisine izin verilmeyen alan adlarından oluşan listedir.

Yetki Kodu

Yetki kodu, TRABİS tarafından her İAA için ayrı ayrı tanımlanan ve transfer işlemlerinde kullanılan şifreye denir.

UÇHS

Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcı (UÇHS), alan adları ile ilgili ihtilafların çözüm sürecini hakemler veya hakem heyetleri vasıtasıyla yürüten tarafları ifade eder.

Özet

TR uzantılı alan adları sisteminin yönetilmesi içi BTK bünyesinde hizmet verecek olan TRABİS’in faaliyete geçmesi; com.tr, net.tr ve org.tr ile biten alan adlarının belgesiz alınabilecek olması gibi yenilikler getiriyor.

Yeni süreçte alan adı sahiplerinin ihtiyaç duyabileceği TRABİS’le ilgili tanım ve kavramlara aşinalık kazanılması; sisteme dair uygulamalarda ve kuralların uygulanışında kolaylık sağlayacaktır.

Yukarıda açıklamalarına yer verdiğimiz TRABİS döneminde tanım ve kavramlara ek olarak alan adları ile ilgili kanun, tebliğ ve yönetmeliklere göz atmak isterseniz BTK’nın mevzuat bilgi sistemini ziyaret edebilirsiniz.